L'art pour l'art

Algemeen Reageer... »

De filosoof Immanuel Kant introduceerde tegen het einde van de 18e eeuw het begrip"l’art pour l'art"; kunst om de kunst. Daarmee wilde hij te zeggen: kunst is geen middel, maar het doel zelf. Kunst is er volgens hem niet om uitdrukking te geven aan iets buiten zichzelf (een moraal of een boodschap), kunst is er om vanwege zichzelf bevraagd, bewonderd en/of genoten te worden.

Wat binnen "l’art pour l’art" bovenal gewaardeerd wordt in een kunstwerk, is originaliteit, spontaniteit, verbeelding, intuïtie en authenticiteit: eigenschappen die ook wel geassocieerd worden met het werk van de zgn. "primitieven". Omstreeks de 1e Wereldoorlog vormde dit romantische expressiebegrip een wezenlijk deel van de kunstopvatting van het Duitse Expressionisme. De expressionisten hadden zich voor het eerst gewaagd buiten de perken van waarneming en zichtbare werkelijkheid. Hun kunst – het uitbreken uit het begrensde gebied van de waarneming – was eigenlijk een protest: zij wilden de werkelijkheid niet passief aanvaarden, zij wilden er zelf actief vorm aan geven. Zij wilden met behulp van kleur, lijn en beeldopbouw het gezicht van de werkelijkheid veranderen door de kracht van hun innerlijke bewogenheid en zij verwierpen daarmee gelijktijdig het classicistische schoonheidsideaal.

Beeldende Kunst is een universele uitdrukkingsvorm. Zij staat los van taal- en landsgrenzen en is voor iedereen toegankelijk. Tegelijkertijd was- en is zij in alle beschavingen van invloed op de maatschappij. Beeldende kunst is onlosmakelijk verbonden met de plek, het land en/of het geloof van waaruit ze is ontstaan en is vaak een puur persoonlijke reactie op de wereld om ons heen. Beeldende kunst is een cultuurdrager en in díe rol heeft zij ook een maatschappelijke betekenis. De beeldende kunst kan uiteenlopende functies hebben: ornamenteel, functioneel, ceremonieel, confronterend, esthetisch, controversieel, politiserend of ontspannend. Zij heeft dan ook veel meer betekenissen dan louter persoonlijke expressie en zingeving.

Omdat "moderne" kunst dikwijls van de toeschouwer vraagt om het werk als het ware "af te maken" is het niet zo dat men er vanzelf toegang toe heeft of dat men iets "krijgt" van de kunstenaar. Het kunstwerk stelt veelal een vraag en de toeschouwer wordt uitgenodigd om daarop in te gaan. Doet hij dat niet, dan zegt het werk hem vaak helemaal niets. Er is geen sprake meer van een verbinding die vanzelfsprekend ontstaat bij het kijken naar kunst. Men moet er moeite voor doen!

De beschouwer die de kunstenaar wil proberen te volgen in diens gedachtengang hoeft niet bang zijn dat hij op dwaalwegen wordt geleid, want hij kijkt toch altijd vanuit zijn eigen referentiekader. De uitdaging daarbij is om de eigen beschouwende 'grenzen' te verleggen en te communiceren met deze kunstwerken die ons wellicht op 'andere gedachten' brengen, of opnieuw leren "kijken"...

Inspiratie van een kunstenaar

Algemeen, Exposities Reageer... »

Waar haalt een kunstenaar zijn inspiratie vandaan? Soms is dat duidelijk van de titel van het werk af te leiden. “La Mer” van Debussy verwijst duidelijk naar de zee. “Le dejeuner sur l’Herbe” van Manet is gebaseerd op een ondeugende picknickscène. Waar Jeroen Bosch zijn taferelen vandaan haalde is echter voor veel kunsthistorici nog steeds een raadsel.

"Het ruisen van de zee, de zacht gebogen lijn van een horizon, het geritsel van de wind in de bladeren, de schreeuw van een vogel. Deze geluiden roepen in ons vele en verschillende indrukken op. En plotseling, zonder dat we ons hiervoor ook maar hoeven in te spannen, horen we in zo'n geluid een muzikale klank die al harmonie in zich draagt."
Met dit citaat gaf Debussy een uitleg over zijn inspiratie voor de drie symfonische schetsen die hij in 1905 onder de titel “La Mer” publiceerde. Het was daarbij niet zijn bedoeling om dingen precies in de muziek weer te geven door exacte nabootsingen van de klanken.
“La Mer” vertelt geen verhaal en roept eigenlijk ook geen beelden op. Als dat bij het publiek wél gebeurt komt dat door de verbeeldingskracht van de luisteraar zelf.  Debussy wilde alleen overbrengen hoe hij de natuur waarnam en interpreteerde.

Jeroen Bosch zou geestverruimende middelen hebben gebruikt of lid zijn geweest van een geheimzinnige sekte. Een ander idee is dat hij zich heeft laten inspireren door teksten en vooral door afbeeldingen uit de late middeleeuwen. Zijn kunstrichting behoort tot de Noordelijke Renaissance. Jeroen Bosch ging de geschiedenis in als “de schepper des duivels” met zijn satirische voorstellingen. Hij bevond zich op het breukvlak van de god-gerichte middeleeuwen en de meer mensgerichte tijd van de renaissance. Het zouden vooral afbeeldingen uit 'getijdenboeken' zijn geweest die Jeroen Bosch inspireerden.

In Vincent van Gogh's brieven duiken telkens weer de namen op van zijn grote voorbeelden Rembrandt, Millet, Delacroix en Mauve. Toen hij in Parijs eenmaal had kennisgemaakt met de Japanse prentkunst en met het werk van de impressionisten, lieten ook die hem niet meer los. Verder had Van Gogh een grote belangstelling voor literatuur en hij vertelde vaak op welke ideeën hij door het lezen werd gebracht.
Van Gogh bewonderde de boerenbevolking en idealiseerde hun eenvoudige leven dicht bij de natuur. Hij schreef: “Ik denk er zoo dikwijls aan dat de boeren een wereld op zich zelf zijn, in veel opzigten zooveel beter dan de beschaafde wereld. Niet in alle opzigten want wat weten ze van kunst en meer andere dingen?”

Het kan natuurlijk ook anders, zoals gewoon iets uitproberen en kijken wat het wordt. Voor kunstenaar Karel Appel werkte het zo. “Ik rotzooi maar een beetje aan”, zei Karel Appel in 1955 over zijn werkwijze bij zijn schilderwerk. “Ik leg het er tegenwoordig flink dik op. Ik smijt de verf er met kwasten en plamuurmessen en met mijn blote handen tegenaan. Ik gooi er soms hele potten tegelijk op!”

Een tentoonstelling als “Eiland van inspiratie”, zoals de Limburgse Kunstkring van 8 t/m 31 mei 2015 zal realiseren in de tiendschuur van kasteel Vliek fungeert als een "medium".
De werken dragen kennis, inzicht en een gevoel of een stemming over op de bezoeker.
Als bezoeker word je uitgenodigd om de kunst te ontdekken; om je te laten meevoeren in een creatieve wereld van onbegrensde mogelijkheden, en inzicht in de inspiratiebronnen van de kunstenaars, hetgeen een belangrijk onderdeel is van deze expositie, levert de beschouwer mogelijk nog een extra dimensie op...

METAMORFOSE IN DE KUNST

Algemeen Reageer... »

Een metamorfose of transfiguratie is een gedaanteverandering. Het is een verandering van vorm, karakter, verschijning of omstandigheden. In de mythologie komen metamorfosen veel voor. Bij de oude Grieken veranderde de god Zeus vaak van gedaante. Zo verleidde hij Europa door zich als stier te vermommen en Leda in de gedaante van een zwaan. De Romeinse schrijver Publius Ovidius (43 voor Chr. - 17 na Chr.) schreef een boek over gedaanteverwisselingen, 'Metamorphoses' geheten. Daarin beschrijft hij o.a. hoe de jongeling Narcissus in een bloem verandert die dan naar hem genoemd wordt; de narcis. Het epos 'Metamorphoses' van Ovidius, verhalend over de Griekse mythologie, kan gezien worden als het fundament van het begrip metamorfose. De modificaties die de verschillende personen in de verhalen ondergaan blijven niet leeg van betekenis, maar worden gebruikt om een moraliserende boodschap aan de lezer over te brengen. Door middel van de transformatie in een archetypische gedaante worden personages gestraft of beloond voor hun gedrag, waarmee de metamorfose het gereedschap wordt om de moraal inzichtelijk te maken. De metamorfose krijgt hiermee een doel op zich; de lege betekenis wordt door Ovidius ingevuld met een expliquerende boodschap die de ontstaansgeschiedenis van de aarde- en de daarmee gepaard gaande natuurverschijnselen probeert te verklaren.

In de kunst is er altijd belangstelling voor de verbeelding van een gedaanteverwisseling geweest. Schilders als Titiaan en Cesari interpreteerden het verhaal van Diana en Actaeon uit boek III van Metamorphoses. Waar Actaeon eerst nog als voyeur is afgebeeld, terwijl hij verandert in een hert, verdwijnt hij langzaam van het doek, waardoor de toeschouwer zélf voyeur wordt. Daarmee wordt de symboliek van het voyeurisme, schaamte en begeerte tot onderwerp van de kunst gemaakt. De kunstenaar Escher heeft drie werken gemaakt, getiteld: 'Metamorphose'. In deze werken verandert de ene vorm via tussenvormen in een andere, bijvoorbeeld een rij vogels verandert geleidelijk in een rij vissen. Ook Salvador Dalí gebruikte veel gedaanteverwisselingen in zijn werk. Metamorfose kan derhalve een onuitputtelijk thema zijn als 'Leitmotiv' voor een groepsexpositie. Zoals Ovidius schreef in de oudheid: 'niets blijft gelijk, maar ook niets vergaat volledig', kunnen kunstenaars met dit thema worden uitgedaagd om via een samenspel tussen kunst, cultuur en natuur nieuwe inspiratie en uitdrukkingsvormen te zoeken, en daarmee tevens zélf te 'transformeren'...

REÏNCARNATIE als bron van vernieuwing...

Algemeen Reageer... »

De idee van reïncarnatie bestaat al enkele duizenden jaren, onder meer gebaseerd op de filosofie van het "dualisme", dat uitging van een tegenstelling tussen het sterfelijk lichaam en een onsterfelijke ziel bij de mens. Plato, en later ook Aristoteles waren filosofen die dit dualisme propageerden.
De cyclus van reïncarnatie hield in: geboren worden, sterven en een "wedergeboorte" beleven. Deze cyclus kan in de kunst ook als creatief proces zichtbaar worden in het ontwikkelen van een eigen thematiek, met een eigen stijl en techniek die, na uitgepuurd te zijn, vervolgens weer los gelaten worden, om met een nieuwe energie "herboren" te worden in nieuwe vormen en beelden.

Reflectie, zelfonderzoek, analyse van de “aangeleerde” werkwijze en re-visie van de eigen ambities kunnen bij een kunstenaar leiden tot een vorm van "artistieke reïncarnatie". Hij staat dan open voor verandering, voelt zich "herboren" en merkwaardig opgelucht. Hij heeft namelijk een “katharsis” - een bevrijdend gevoel - beleefd. Inzicht in de oorspronkelijke situatie is een bevrijdende gedachte en kan wellicht leiden tot experiment, onderzoek, vernieuwing en leiden tot een "herboren" kunstenaar.

“We zijn dwergen die staan op de schouders van reuzen. Wij zien beter en verder dan zij. Niet dat ons zicht scherper is of dat wij langer zijn, maar hun immense lichamen dragen ons en tillen ons op”. Dit citaat is van de de middeleeuwse filosoof Bernard de Chartres, maar geldt ook nu nog voor ons. We dragen ons cultureel erfgoed met ons mee en putten daar, bewust of onbewust, uit op een eigentijdse wijze. Het werk van illustere voorgangers kan ons inspireren tot meer verdieping en ontwikkeling van onze eigen kunst. Kunstenaars laden zich telkens weer op, om vervolgens door te gaan met uitproberen en vernieuwen. Met die creativiteit weten zij steeds opnieuw te verbazen, te roeren, te prikkelen en geven ze het publiek de kans om de wereld met andere ogen te bekijken.

Het thema reïncarnatie kan vanuit vele gezichtspunten benaderd worden; filosofisch, mythologisch, procesmatig, pragmatisch, met figuratie of abstraherend, maar natuurlijk ook met humor!
Voor de kunstenaar kan het de uitdaging inhouden om zichzelf telkens opnieuw "uit te vinden"...

'IN LIMBURGS LICHT'

Exposities Reageer... »

In Limburgs licht is de titel van de kunst die momenteel de expositieruimte van gemeentemuseum Het Land van Thorn siert. Een viertal Limburgse kunstenaars; Jos Solberg, Helma Cauberg, Truus Houben en Monique Lipsch laten bij de bezoekers een indruk achter op welke manier zij hun kijk op de wereld vorm geven. De zoektocht naar samenhang in de expositie leidt tot succes als u de kunstenaars zelf laat vertellen over hun werk, dat in het vroege voorjaar, het Thornse Museum nóg meer kleur, sfeer en inhoud verschaft. Reflectie als samenvattend begrip, zeker, maar ook het toeval, dat de geest en de handen van de kunstenaars streelde en het werk aan de muren en op de sokkels verrassend uit de hoek laat komen. Die overtuiging beklijft, als je met open ogen 'In Limburgs licht' kijkt...

Navenant 2014

Contact / Help. ©2017 by Theo Solberg. blog software / web hosting.
Design & icons by N.Design Studio. Skin by Tender Feelings / Evo Factory.